Jałowce (Juniperus L.)

        Rodzaj i gatunki botaniczne 

Rodzaj Jałowiec (JUNIPERUS   Linnaeus 1753)  z rodziny cyprysowatych (CUPRESSACEAE) obejmuje ponad 50 gatunków, z których wyhodowano przeszło 400 ogrodniczych odmian zimozielonych drzew lub krzewów, z tego około 160 oferują polscy ogrodnicy.  Wszystkie gatunki i odmiany w młodości posiadają igły, później zaś niektóre wykształcają  łuski. Liście pozostają na gałęziach przez 4 do 6 lat. Ukształtowanie i barwa rośliny zależą od odmiany, ale także mogą wpływać na nie warunki rozwoju. Cechy rozmnażanych wegetatywnie odmian są dość stabilne, jednak wskazane jest rośliny nabywać w renomowanych ośrodkach i dowiadywać się o ich wymaganiach. Wszystkie gatunki tego rodzaju są światłolubne i wymagają przepuszczalnej gleby!

Zasadnicze różnice w hodowlanych odmianach jałowców występują w formie krzewu (od płożącej po ziemi, przez rozłożyste, kopulaste, piramidalne do strzelistych kolumn) oraz w barwie i kształcie liści (igieł-łusek).  Ubarwienie liści może zmieniać się sezonowo, najbarwniejsze jest wiosną. Wtedy szczególnie atrakcyjnie wyglądają żółte przyrosty. Paleta barw liści jest szeroka od  różnych odcieni zieleni, przez niebieskie, fioletowe, żółte do srebrzystych. Kształt liści może zmieniać się z rozwojem rośliny. Obok  pokazałem gałązki z łuskami, igłami i mieszanym ulistnieniem. 

Więcej o gatunku i odmianach botanicznych podałem 
na stronie Rodzaj i gatunki botanczne 

Na tej stronie znajdziesz informacje o zastosowaniu jałowców w ogrodzie 
i ich uprawie szczególnie  na słabych glebach. 
   
Polecam także:       Leśny ogród       Od piasku do ogrodu     Miedzy sosnami      

 Do góry                      

Odmiany hodowlane jałowców 

Uzyskano je w wyniku selekcji  mutantów wykazujących pożądane odchylenia cech. Nowe formy pozyskiwane są także przez krzyżowanie różnych gatunków - zwane są one mieszańcami. Krzyżowanych bywa wiele gatunków, w wyniku czego powstają bardzo zróżnicowane formy. W nazewnictwie stosuje się dla określenia krzyżówek symbole "x" lub "media" .  Wyhodowano wiele odmian jałowców o kształtach kolumn, stożków, kopuł, waz, dywanów oraz barwach od złocistej przez różne odcienie zieleni do niebieskich i stalowych. Latem ogród dodatkowo upiększają kwiaty, jednak zimą przeróżne formy jałowców nadają ogrodowi tajemniczy urok. 

Przykładowe odmiany: 

juniperus_chinensis_Keteleerii.htm juniperus_chinensis_Mint_Julep.htm juniperus_chinensis_Stricta.htm	juniperus_communis_Anna_Maria.htm juniperus_communis_Bruns.htm juniperus_communis_Columnaris.htm juniperus_communis_Depressa_Aurea+SterlingSil.htm juniperus_communis_Hulkjaerhus.htm	juniperus_horizontalis_Agnes juniperus_horizontalis_Bar_Harbor.htm juniperus_horizontalis_Blue_Chip.htm juniperus_horizontalis_Villa_Marie.htm juniperus_horizontalis_Wiltonii.htm
	juniperus_sabina_Hicksii.htm	juniperus_virginiana_Canaertii.htm

W polskich warunkach klimatycznych można uprawiać większość hodowlanych odmian Juniperus:

  chinensis, communis, conferta, davurica,   horizontalis,  procumbens,  rigida,  sabina,   scopulorum,  squamata,  virginiana.  

Opisy odmian hodowlanych przedstawiono na oddzielnych stronach - kierują do nich w/w nazwy. Strony te zawierają zarys wiedzy na temat odmian sadzonych w ogrodach kierując dodatkowo uwagę czytelników na informacje dostępne w Internecie ( podano szereg adresów innych stron związanych z tematem ). 

Ciekawe inne strony dotyczące hodowlanych odmian jałowców:

• Oferta jałowców z opisami i zdjęciami firmy Esveld: www.esveld.nl/
  http://www.esveld.nl/voorraad/voorrjuniperus.htm 
• Opisy i zdjęcia roślin wg Missouri Botanical Garden: www.mobot.org/gardeninghelp/plantfinder/Alpha.asp?start=G&end=L 
• Opis gatunków i odmian jałowców : Juniper.neostrada.pl
• Oregon State Un. - baza roślin ogr.(dobre zdjęcia) : oregonstate.edu/dept/ldplants/2plants.htm#juniperus 
• Oferta iglaków z opisami i zdjęciami firmy Kurowski: www.kurowski.pl/pl/katalog.php?action=iglaste
• Oferta z fotokatalogiem firmy JAGRA: http://www.krzewy.pl/index1.htm 
• Opisy odmian hodowlanych iglaków:  iglaki.agrosan.pl/   
• Lista odmian: http://www.ponnitai.com/database/juniperus/ 
• Zastosowanie w lecznictwie: http://healingtools.tripod.com/juniper.html  

  Do góry              

Uprawa jałowców 

Stanowisko

Najlepszy rozwój jałowców uzyskuje się na otwartych, słonecznych, dobrze drenowanych miejscach z przepuszczalnymi glebami  próchniczo - piaszczystymi z niewielkim dodatkiem glin. Są one tolerancyjne pod względem pH gleby oraz okresowych suszy. Niektóre gatunki, jak np.  J. sargentii  i  J. conferta wykazują tolerancję na zasolenie gleby.  Zbytnie zacienienie stanowiska powoduje osłabienie rozwoju jałowców, rozrzedzenie gałęzi, szybkie zamieranie wnętrza krzewów oraz zwiększenie podatności na choroby.  Niekorzystne jest też zbyt wilgotne stanowisko. 

Sadzenie

Sadząc jałowiec bądź pewny ile miejsca potrzeba do jego rozwoju. Wolną powierzchnię można tymczasem obsadzić bylinami lub roślinami jednorocznymi. Zbyt małe miejsce do rozwoju jałowca będzie zmuszać do cięcia jego przyrostów lub usuwania sąsiednich roślin. W przeciwnym razie gałęzie będą nakładać się gęsto na siebie tworząc dobre środowisko dla rozwoju chorób. Wtedy należy odpowiednio przycinać wewnętrzne gałęzie, które i tak będą tracić ulistnienie, lub kształtować krzew w taki sposób, aby wszystkie gałęzie miały wystarczającą ilość światła. 

Rozplanowawszy miejsca sadzenia przystępujemy do przygotowania dołków. Jeśli mamy teren i glebę dobrze dostosowane do uprawy jałowców to wystarczy skopać glebę w przestrzeni 0,5x0,5x0,5 m zostawiając w środku dołek wielkości trochę większej od bryły korzeniowej sadzonego jałowca, rozluźnić delikatnie bryłę korzeniową , wsadzić do dołka (zachować poziom posadzenia), wypełnić ziemią pozostałą przestrzeń i ugnieść ziemię, a następnie mocno podlać. Przez kilka miesięcy po posadzeniu nie dopuszczać do przesuszenia gleby.

Natomiast jeśli ziemia jest zbyt uboga w próchnicę lub piasek to wielkość dołka dostosowujemy do przyszłych wymagań jałowca. Zwykle zapewniamy mu dobry rozwój w następnych 5 latach. Wybraną ziemię na głębokości 0,6 m wzbogacamy brakującymi składnikami i wsypujemy do dołka. Następnie postępujemy jak wyżej.

Ściółkowanie.

Jałowce wyglądają efektownie w terenie bez chwastów, które też przeszkadzają w ich rozwoju. Bardzo dobrym sposobem na zmniejszenie rozwoju chwastów jest ściółkowanie gleby wokół wybranych roślin. Warstwa ściółki ogranicza także parowanie wody z gleby i jest składnikiem kompozycji ogrodu. Dobrym materiałem na ściółkę jest kora  lub trociny sosnowe, a także szyszki i igły sosnowe - przypadkowe zmieszanie ich z glebą przyczynia się do jej wzbogacania. Ściółkę rozkładamy  warstwą grubości około 5 cm wokół roślin po usunięciu chwastów i mocnym podlaniu, najlepiej jesienią .

Podlewanie i nawożenie

W pierwszym roku po posadzeniu podlewanie jałowców jest mocno zalecane, później zaś podlewamy tylko w okresach długiej suszy, z latami coraz rzadziej, nie zapominając o ściółkowaniu. Gdy podlewamy to robimy to solidnie, tak aby zwilżyć głębsze warstwy gleby.

Dwa podlewania w roku (wczesną wiosną i w środku lata) łączymy z nawożeniem roślin. Przed nawodnieniem rozsypujemy wokół jałowca (unikając miejsca w pobliżu pnia) nawóz uniwersalny o stosunku NPK 10-10-10 w ilości wskazanej na opakowaniu, po czym mocno podlewamy strumieniem wody, tak aby nawóz wgłębił się w ściółkę i rozpuścił. Wyrośnięte jałowce nawozimy większą ilością azotu stosując nawozy 12-4-8. Na glebach lekkich, gdzie potas ulega szybszemu wymywaniu możemy uzupełnić go jesienią stosując nawozy bezazotowe lub siarczan potasowy. 

Przycinanie i kształtowanie

1. Jałowce wymagają słonecznego światła do rozwoju i gałęzie będące w cieniu tracą stopniowo liście. Wynikiem jest powstawanie zielonej otoczki na zewnątrz krzewu i bezlistnego wnętrza. Uschnięte gałązki z wnętrza krzewu należy wycinać aby dostarczyć innym gałęziom więcej światła. Usprawnia się w ten sposób także cyrkulację powietrza i ogranicza rozwój chorób. 

2. Nierówne oświetlenie jałowca może powodować powstawanie  dziury w otoczce - zarośnięcie jej może być  powolne i o ile możności należy dbać o zachowanie równomiernego rozwoju rośliny.

3. Jałowce rozwijają pędy z młodych gałęzi i regularne przycinanie jest podstawą eleganckiego wyglądu rośliny. Gałęzie zbyt wystające lub zbyt zagęszczające wskazane jest ciąć na wiosnę wewnątrz krzewu, tak aby młode przyrosty z sąsiednich gałązek zakrywały lukę. Cięcie uzupełniające młodych pędów należy wykonywać pod koniec lipca. Takie cięcie zagęszcza strukturę otoczki krzewu. 

4. Kształtowanie jałowców wymaga znajomości ich tendencji rozwojowych. Wcześniejsze zapobieganie nieodpowiedniemu rozrostowi przez  przycinanie młodych pędów pozwala na unikanie przyszłego cięcia grubszych gałęzi. Jałowce rozłożyste wskazane jest przycinać na końcach gałęzi co 2 lata dla lepszego zagęszczenia.

Uprawa odmian jałowca chińskiego

Wśród wielu odmian i krzyżówek Juniperus chinensis najpopularniejsze są jego mieszańce z Juniperus sabina zwane Juniperus Pfitzeriana ( na zdjęciu z frontu, dalej Juniperus squamata oraz sabina). Wskazane warunku uprawy odmian jałowca chińskiego:

• preferują wilgotne, przepuszczalne gleby, zawierające wapń, jednak dość dobrze adoptują się do gorszych gleb, także kwaśnych; 
• stanowisko słoneczne; mniejsze nasłonecznienie powoduje wolniejszy wzrost i słabsze zagęszczenie gałęzi - jeśli występuje częściowe zacienienie to wskazane jest sadzenie: 

  Jun. chinensis ‘Aurea’, Jun. chinensis ‘Expansa Aureospicata’, Jun. chin. ‘Expansa Variegata’, Jun. chin. ‘Kaizuka Variegata’;

• dobrze ukorzenione  nie wymagają specjalnej troski poza ściółkowaniem; są odporne na okresowe susze, ale w przypadku piaszczystej gleby w okresach suszy wskazane jest podlewać ziemię wokół rośliny;
• młode rośliny są mało  wrażliwe na przesadzenie.
• Rozmnażanie: w sierpniu-wrześniu sadzonki pędów młodych roślin długości do 15 cm odrywać z fragmentem korowiny (zachować piętkę); zanurzyć koniec sadzonki w ukorzeniaczu i sadzić do wilgotnej mieszaniny torfu z piaskiem, nakryć przezroczystą pokrywą lub folią; podlewać, a w kwietniu następnego roku przesadzać do doniczek z lekkim podłożem i ustawić w częściowo zacienionym, ale jasnym  miejscu. Podlewać.

 http://www.djroger.com/culture.htm 

Choroby jałowców                                 Do góry 

Na tle innych roślin jałowce są stosunkowo odporne na choroby i szkodniki, jeśli są hodowane w dobrych warunkach. Ale jeśli światło słoneczne jest zbyt ograniczone lub otoczenie zawiera zbyt wiele wilgoci to dają się we znaki takie choroby jak: zamieranie pędów,  rdze, osutka jałowca i inne. Choroby te są opisane w książkach zawierających barwne fotografie i do nich odsyłam czytelnika, szczególnie polecając pracę "Ochrona drzew i krzewów iglastych" autorstwa: G.Łabanowski, L.Orlikowski, G.Soika, A.Wojdyła  wydawnictwa Plantpress. 

Tu zasygnalizuję jedynie najczęściej spotykane zamieranie młodych pędów powodowane przez szereg grzybów - zarodniki grzybów przenoszone są na sąsiednie rośliny przez krople wody w czasie opadów lub zraszania. Występuje głównie u Juniperus virginiana i scopulorum, zas odporne są  Juniperus communis. Największe szkody powstają przy uprawie młodych roślin w szkółkach. Starsze jałowce są bardziej odporne. Infekcja nasila się wiosną lub jesienią przy deszczowej pogodzie. Na poniższym zdjęciu pokazano jej objawy na jałowcu 'Skyrocket' (pierwsza gałązka zdrowa):


Zwalczanie polega na wycinaniu pędów poniżej obumarłego miejsca i ich spaleniu oraz na  dwukrotnym opryskaniu rośliny  co 14 dni, stosując przemiennie któryś z fungicydów:   Sportak Alpha 380 EC (0,05%), Sarfun 500 SC (0,1%), Topsin M500 SC (0,1%), Topsin M 70 WP (0,1%) - stosuj się do instrukcji dołączonej do fungicydu. Warto także poprawić warunki wzrostu jałowca przez nawożenie, zapobieganie przesuszeniu gleby i podlewaniu na glebę (ściółkę), bez zwilżania gałęzi jałowca.

Na temat zamierania pędów jałowca napisano także wiele stron w sieci Internet, jak np.:

http://www.klinikaroslin.com/index.php?option=com_content&view=article&id=34:przyczyny-zamierania-pdow-krzew-iglastych&catid

http://www.google.pl/search?rlz=1C1CHMG_plPL297PL303&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=Phomopsis+juniperovora
http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/3000/3056.html    
http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/fidls/phomopsis/phomopsis.htm  
66.102.11.104/search?q=cache:zFt5vrXITDoJ:www.mortonarboretumphc.org/PHC......5205.pdf+Phomopsis+juniperus&hl=pl 
http://plantclinic.cornell.edu/FactSheets/junipertipblight/juniper.htm  
http://www.ext.vt.edu/pubs/plantdiseasefs/450-601/450-601.html  
http://dansjunipers.tripod.com/pestanddisease.htm 

Ciekawe zdjęcia: http://images.google.pl/images?hl=pl&rlz=1C1CHMG_plPL297PL303&um=1&q=Phomopsis&btnG
http://images.google.pl/images?hl=pl&rlz=1C1CHMG_plPL297PL303&um=1&q=Phomopsis+juniperovora&start